gas en eurobiljetten

Prijsplafonds op gas in uitzonderlijke situaties een goed idee

| Natural Resources, Economic Growth

De gasprijzen in Nederland zijn de afgelopen tijd enorm gestegen. De Europese Commissie stelde onlangs voor om een prijsplafond in te voeren voor Russisch gas, om energie betaalbaar te houden. Een prijsplafond op Russisch gas is echter vooral zinvol om de Russische inkomsten te treffen, en dat is ook het argument van de Europese Commissie (1). Het heeft geen groot effect op de gasprijs, want slechts 9% van het totale aandeel van gasverbruik in de EU is Russisch. Een prijsplafond op gas uit overige bronnen is een kwestie van onderhandelen, waarbij Europa langetermijngaranties zou kunnen geven over afname en prijs van gas om de huidige prijs te drukken, met een hoger prijsplafond dan voor Rusland. In dit artikel gaan we in op voor- en nadelen van een prijsplafond op de verschillende importstromen van gas. Mogelijke juridische belemmeringen voor zo’n plafond, zoals internationale handelsverdragen, laten we daarbij buiten beschouwing.

Auteurs: Martin van der Ende en Harry van Til

De prijs van gas is in Nederland het afgelopen jaar verviervoudigd, van 95 cent per kuub in augustus 2021 tot 2,24 euro in januari 2022 en 3,94 euro in september dit jaar (2). De dagprijs van gas (groothandelsprijs, zonder energiebelasting en BTW) was in augustus 2021 35 euro per megawatt-uur (MWh) of omgerekend 34 cent per kuub, en piekte op 25 augustus op 3,32 euro per kuub maar is inmiddels (12 september) gezakt tot 1,91 euro (3).

Voorstel prijsplafond
Om energie betaalbaar te houden, stelde de Europese Commissie onlangs voor om een prijsplafond op Russisch gas in te voeren, en riepen de EU-landen op om zelfs een prijsplafond op al het gas in te voeren. Tot nu toe heeft de Europese Commissie nog geen uitgewerkte plannen gepubliceerd.

Zin van prijsplafond voor Russisch gas
Russisch gas stroomt via buizen naar de EU. Voor de gasprijs via buizen is de conventie dat deze bij contractonderhandelingen de wereldprijs volgt. Maar uiteindelijk is de gasprijs een kwestie van onderhandelen. Niets staat de EU in de weg om bij nieuwe contracten een prijsplafond op Russisch gas in te stellen. Weliswaar is het aandeel van Russisch gas in de Europese gasconsumptie gedaald van 40% in januari tot 9% nu (4), en heeft een prijsplafond op alleen Russisch gas weinig invloed op de uiteindelijke gasprijs. Maar een prijsplafond heeft wel invloed op de Russische inkomsten uit gas. Een halvering van de prijs betekent een halvering van de Russische inkomsten uit nieuwe gascontracten.

Prijsplafond voor Noors gas (en overige leveranciers)
Noorwegen vormt inmiddels de belangrijkste gasleverancier voor Europa. Dit legt het land geen windeieren. Het tijdschrift The Economist rekende onlangs voor dat de recente prijsstijgingen jaarlijks 30.000 euro per Noor opleveren, dus bovenop de 10.000 euro per Noor die daarvoor al binnenkwam (5). Gezien de goede relaties met Noorwegen zou het echter beter zijn om een eenzijdige beperking te vermijden en in onderhandelingen met de Noren tot afspraken te komen die redelijk zijn voor beide partijen. We kunnen bijvoorbeeld afspraken maken voor de lange termijn, die op korte termijn resulteren in lagere prijzen, maar de Noren zekerheid geven dat ze ook op de langere termijn aantrekkelijke inkomsten tegemoet kunnen blijven zien, zowel qua prijs als qua afname van gas. De afnamegarantie zou dan wel in lijn moeten zijn met de langetermijndoelen voor het gasgebruik. 

Hoogste bieder bepaalt LNG-prijs
Behalve via gasleidingen kan aardgas ook in gekoelde vorm (Liquefied Natural Gas, LNG) worden geïmporteerd in gastanks. Dit betreft gas uit bijvoorbeeld de Verenigde Staten en Qatar, die geen pijpleidingen naar Europa hebben. De Europese importprijs van LNG bedroeg omgerekend 54 eurocent per kuub in augustus 2021 (opnieuw: groothandelsprijzen zonder energiebelasting en BTW) (6). In januari van dit jaar (dus voor de invasie) bedroeg de Europese importprijs reeds 1,32 euro per kuub, om sindsdien op dat hogere niveau te schommelen: in juni 2022 bedroeg de Europese importprijs van LNG die twee maanden later geleverd wordt 1,19 euro. In augustus bedroeg de piek 2,09 euro per kuub (voor gas die in oktober wordt geleverd) (7). In de VS is de prijs van LNG omgerekend vrij constant 17 eurocent per kuub. Op de Aziatische markt loopt de gasprijs echter synchroon met de Europese prijs (8). De internationale prijs van LNG wordt dus bepaald door de hoogste bieder. Dit is logisch, want een LNG schip kan binnen twee maanden vrijwel elke zeehaven ter wereld met een LNG terminal aandoen.

Prijsplafond LNG twijfelachtiger
Op dit moment concurreren Europa en Azië om hetzelfde beperkte aanbod van LNG. Het is wel vooral Europa dat de prijzen opdrijft. Waar de vraag in Europa in de zomermaanden de helft lager is dan in de winter (9), was de import in de zomer van 2022 zelfs hoger dan in de winter. In Azië daalde de vraag juist, met een ongekende 14% in China (10). Hoewel Azië minder bereid is de hoge gasprijs te betalen, betaalt het tot nu toe wel dezelfde prijs als Europa. Een prijsplafond op LNG heeft dus alleen zin als Europa en Azië hetzelfde prijsplafond hanteren. En dan nog is de vraag of dit verstandig beleid is. Een goede reden voor hoge LNG-prijzen is dat voor het extra aanbod minder rendabele velden geëxploiteerd moeten worden. De opstartkosten worden mogelijk niet goedgemaakt als de prijzen na een korte periode weer dalen. Het lijkt daarom zinvoller om langeretermijncontracten te onderhandelen, voor een hogere prijs dan de LNG-prijs een jaar geleden (maar lager dan de huidige prijs), om onzekerheid bij de aanbieders van gas weg te nemen. De langetermijnafname van niet-Russisch gas betekent tevens een commitment om van Russisch gas af te blijven, zelfs al biedt Rusland die over een of twee jaar tegen fors lagere prijzen aan. 

Kortom, een prijsplafond op de invoer van LNG is waarschijnlijk geen goed idee. Er is wel alle reden om met alle leveranciers van niet-Russisch gas te onderhandelen over de voorwaarden voor levering op korte en lange termijn. Het prijsplafond voor Russisch gas moet er wat ons betreft komen, ook al zijn er geen grote prijseffecten te verwachten.

De problemen op de gasmarkt hebben ook grote gevolgen voor de elektriciteitsmarkt. Maar in tegenstelling tot de gasmarkt is er met de werking van die markt weinig mis. Daar komen we in een volgend artikel op terug.
 

Bronnenlijst

1. Zie https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/speech_22_5389 
2. Zie https://www.overstappen.nl/energie/gasprijzen/. 
3. Zie https://tradingeconomics.com/commodity/eu-natural-gas 
4. Zie https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/speech_22_5389 
5. Zie https://www.economist.com/europe/2022/09/08/norway-is-profiting-embarrassingly-from-war-in-europe
6. Zie https://ycharts.com/indicators/europe_natural_gas_price 
7. Zie https://www.reuters.com/business/energy/european-lng-prices-hit-record-discount-dutch-ttf-gas-2022-08-23/ 
8. Zie https://www.iea.org/data-and-statistics/charts/natural-gas-prices-in-europe-asia-and-the-united-states-jan-2020-february-2022
9. https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=52758#:~:text=Europe's%20(the%20European%20Union%20and,on%20some%20days%20in%20April. 
10. https://www.woodmac.com/press-releases/chinas-lng-imports-to-see-unprecedented-decline-in-2022/