Evaluatie Monumentenzorg Caribisch Nederland: stevige basis, maar uitvoering vraagt versterking

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft Ecorys in samenwerking met Lyongo Architecture de werking van de Monumentenwet BES (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) geëvalueerd. Uit het onderzoek blijkt dat de wet een solide juridische basis biedt, maar dat de uitvoering op de eilanden structureel tekortschiet.

De evaluatie, die de periode 2010–2024 beslaat, is gebaseerd op deskresearch en interviews met betrokkenen op de eilanden en binnen het Koninkrijk. Hieruit komt naar voren dat een gebrek aan capaciteit, middelen en kennis de monumentenzorg belemmert. Op alle drie de eilanden ontbreken momenteel goed functionerende monumentenraden, zijn monumentenregisters verouderd of onvolledig en is er beperkte financiële ondersteuning voor eigenaren van monumenten.

Dit heeft concrete gevolgen: monumenten verkeren vaak in slechte staat en het aanwijzen van nieuwe beschermde objecten ligt al jaren vrijwel stil. Ook is er veel onduidelijkheid over definities, procedures en rechten en plichten van eigenaren.

Daarnaast laat het onderzoek zien dat de situatie per eiland sterk verschilt. Waar Bonaire nog een relatief uitgebreid overzicht van erfgoed heeft, staat monumentenzorg op Saba nog in de opstartfase en kampt Sint Eustatius met verouderde registraties en onduidelijkheid over beschermde objecten. Hierdoor is maatwerk per eiland noodzakelijk.

Een belangrijk knelpunt is het ontbreken van structurele financiering. In tegenstelling tot Europees Nederland, waar diverse subsidieregelingen beschikbaar zijn, zijn de financiële mogelijkheden in Caribisch Nederland beperkt. Dit ondermijnt het draagvlak voor bescherming en onderhoud van erfgoed.

De onderzoekers benadrukken dat wetgeving alleen niet voldoende is. Effectieve monumentenzorg vraagt om actieve uitvoering, structurele financiering en sterke lokale betrokkenheid. Om de monumentenzorg te verbeteren, wordt geadviseerd om te investeren in uitvoeringskracht, monumentenraden te (her)activeren, registers te actualiseren en structurele financiering beschikbaar te stellen.

Voor nadere informatie kunt u contact opnemen met Michel Briene, Elvira Meurs of Eline Punt.

Link naar rapport

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2026D26581&did=2026D26581